منبع مقالات و تحقیق و پایان نامه

پروبیوتیک

مقدمه

فراورده هاي ميكروبي يا پروبيوتيكها از كلمه يوناني پرو‎بيوس كه در لغت به معناي حمايت از حيات است،  گرفته شده توصيف افزودنيهاي زنده ميكروبي كه به خوراك افزوده مي شوند، بكار مي رود.كه قادرند با ايجاد يك تعادل ميكروبي در جمعيت فلور روده و پيشگيري از عفونت هاي گوارشي اثر مثبتي روي بهبود عملكرد حيوان و افزايش رشد دام و طيور داشته باشند. از مهمترين مزاياي اين فراورده ها اين است كه پس از وارد شدن به سيستم گوارشي دام و طيور در بافتهاي بدن باقي نمانده و بر خلاف آنتي بيوتيكها هيچ گونه مقاومت ميكروبي پس از مصرف آن ايجاد نمي شود. هدف از استفاده اين فراورده ها متاثر كردن فعاليت ميكروبي دستگاه گوارش يا به عبارت ديگر بهبود وضعيت سلامتي، رشد و عملكرد حيوان مي باشد. اولين ميكروارگانيسم هايي كه به طور رايج در خوراك دام استفاده شده اند، شامل باكتريهاي لاكتوباسيل، انتروكوكوس، استرپتوكوكوس، بيفيدوباكتريوم و گونه هاي باسيلوس بودند.

از قارچها و مخمرها هم به عنوان پروبيوتيك از دهه گذشته استفاده شده است. در سال 1989 به جاي واژه پروبيوتيك از واژه تغذيه مستقيم ميكروبي استفاده شد كه در آن منبعي از ميكروارگانيسم هاي زنده قابل زيست همانند باكتري ها، قارچها و مخمرها وجود داشت. هر يك از افزودني هاي ميكروبي فوق از مكانيسم خاصي بر خوردار بوده و اثرات مخصوص به خود را دارند. افزودني هاي باكتريايي بر روده اثر گذاشته و سبب برقراري ميكروفلور خوش خيم مي شوند و با اين عمل از جمعيت ميكروبهاي مضر همانند اشريشياكلي و سالمونلا كاسته مي شود.

افزودنيهاي غير باكتريايي يعني قارچها و مخمرها  بيشتر در تغذيه گاوهاي شيري، پرواري و گوسا‎ له هاي شير خوار استفاده شده اند. اين مواد بيشتر بر روي تخمير شكمبه اثر گذاشته و سبب تغيير الگوي آن در جهت استفاده از متابوليت هاي موجود در شكمبه مي شوند. بابهبود وضعيت الگوي تخمير بر ميزان توليد و رشد افزوده مي شود. همچنين مخمرها بر ابقاء آهن، روي، مس و پتاسيم اثر مثبتي دارند و در كاهش روزهاي بيماري موثر هستند. باوجود آزمايشات متعدد بر روي پروبيوتيك ها نتايج حاصل از تحقيقات در شرايط آزمايشگاهي و مزرعه اي بر روي عملكرد حيوانات متفاوت بوده است. تعدادي از پژوهشها بهبود در افزايش وزن، توليد شير و افزايش كل قابليت هضم را نشان داده اند، اما پژوهشهاي ديگر چنين اثراتي را نشان نداده اند.

استفاده از پروبيوتيك ها در گوساله هاي شيرخوار در چند سال گذشته مورد توجه قرار گرفته است. در واقع هدف كلي از استفاده از فراورده هاي ميكروبي پرورش بهتر و دست يابي به عملكرد بالاتر  و سلامتي گوساله در دوران شير خوارگي است.

پرورش موفق گوسا له هاي شيرخوار از زمان تولد تا زمان از شير گيري مستلزم توجه به عوامل مربوط به سلامتي مادر، گوساله، تميزي محيط پرورش، خوراندن آغوز با رعايت استاندارد‎ ها و تغذيه مناسب بعد از دادن آغوز مي باشد. مرگ و مير و بيماري در اين دوره از مشكلات مهم گاوداري صنعتي مي باشد، به طوري كه با عدم رعايت توصيه ها تلفات افزايش و سود به حداقل مي رسد. اكثر بيماريها در گوساله هاي شير خوار در چند هفته اول شايع مي باشد و دليل آن عدم مصرف آغوز مناسب و فضاي نامناسب پرورشي است. بطور ميانگين يك گاو شيري در حدود چهار دوره شيردهي در گله توليد شير مي كند، با در نظر گرفتن مرگ و مير گوساله ها و ساير تلفات بايد 30 درصد از گله شيري هر ساله با تليسه هاي خوب جايگزين شود. اگر 50 درصد از تمام گوساله هاي تازه متولد شده ماده باشند، بايستي حدود 75 درصد از اين تعداد گوساله براي حفظ گله پرورش يابند.

مرگ و مير در گوساله ها به عوامل مختلفي بستگي دارد، به طوري كه سقط، مرده زايي و نقايص مادر زادي 3-2 درصد از مرگ و ميرها را شامل مي شود، اسهال حاد، 75 درصد از مرگ و ميرها را در گوساله هاي نوزاد تشكيل مي دهد.

اسهال يكي از مهمترين بيماري هاي عفوني در پرورش گوساله محسوب مي شود كه خسارات زيادي بر سيستم پرورشي تحميل مي كند. ميكروارگانيسم هاي متفاوتي در روزهاي مختلف ماه هاي اول زندگي سبب بروز اسهال مي شوند. به طوري كه باكتري اكولاي در 5-3  روزگي، كروناويروس در 15-5 روزگي و سالمونلا در 30-15 روزگي و كوكسيد وز از سنين بالاي يك ماهگي تا يك سالگي گوسا له ها را مبتلا مي كند.

برقراري باكتري ها در شكمبه

شكمبه گوساله تازه متولد شده عاري از باكتري است، ولي با گذشت زمان تعدادي از باكتريهاي هوازي وارد شكمبه مي شوند. پس از مصرف خوراك، برقراري باكتري ها صورت مي گيرد. تعداد كل باكتري ها در هر ميلي ليتر مايع شكمبه معمولا تغيير نمي كند، ولي نوع باكتري ها با شروع مصرف ماده خشك تغيير مي كند. اين امر سبب تغييرات اساسي در باكتري هاي هوازي و جايگزيني باكتري هاي بي هوازي مي شود. گوساله هايي كه علوفه مصرف مي كنند، باكتري هاي متفاوتي نسبت به گوساله هايي كه غلات مصرف مي كنند، دارند. برقراري باكتريها در شكمبه به طور مقدماتي با مصرف جيره خشك صورت مي گيرد.

اثر اسهال بر متابوليسم گوساله

1-مصرف خوراك

به طور كلي با ايجاد ناراحتي هاي عفوني و گوارشي  از ميزان مصرف خوراك به طور قابل توجهي كاسته مي شود. بنابراين اسهال سبب كاهش مصرف خوراك شده و به همين دليل سطح اجسام كتوني در سرم گوسا له مبتلا به اسهال بالاست.

2- اتلاف الكتروليت ها

با بروز اسهال مقاد ير قابل توجهي از الكتروليت ها از طريق مدفوع آبكي دفع مي شود. اسهال سبب كاهش شديد ويتامين هاي محلول در چربي مي شود. با بروز اسهال انتقال الكتروليت ها از خون به درون روده صورت مي گيرد، در اين زمان حركت آب و بويژه پتاسيم از داخل سلول ها به درون خون افزايش مي يابد. سديم، كلر و بيكربنات به مقدار زيادي از طريق مدفوع دفع مي شوند وليكن اتلاف پتاسيم از اين طريق حداقل است. بنابراين محلول هاي جبراني بايد حاوي سديم بالا و پتاسيم پايين باشند.

3- اسيدوزيس

خروج بيكربنات از طريق مدفوع و تجمع اجسام كتوني به دليل كاهش مصرف خوراك  و اتلاف انرژي از طريق مدفوع در زمان وقوع اسهال سبب ايجاد اسيدوز متابوليك و كاهش pH خون مي شود. اسيدوز سبب مقاومت عروق در برابر جريان خون شده و به تبع  باعث ضعف در وظايف قلب مي شود. اسيدوز در طي روزهاي 14-7 اول زندگي توسعه بيشتري نسبت به روزهاي ديگر دارد.

4- اتلاف مايعات

مقدار آب بدن گوساله در سن كمتر از 15 روزگي 801 ميلي ليتر در هر كيلوگرم وزن زنده مي باشد. اسهال سبب كاهش آب كل بدن از جمله آب سلولي و پلاسمايي مي شود. بيشترين تغيير در آب پلاسما رخ مي دهد كه در حدود 4/11 درصد كاهش مي يابد. اتلاف آب از طريق مدفوع در گوساله هاي سا لم 88/0ليتر در روز است، ولي در گوساله هاي مبتلا به اسهال اتلاف آب به 3-2 ليتر در روز مي رسد.

5- كمبود گلوكز

در گوسا له هاي مبتلا به اسهال كمبود گلوكز در خون نيز مشاهده شده است. دليل اين امر احتمالا كاهش مصرف خوراك و عدم تامين نيازهاي غذايي گوساله است. كاهش سطح گلوكز خون سبب كاهش انسولين در خون مي شود. دليل ديگر كمبود گلوكز خون، سموم توليدي توسط باكتري اكولاي است كه احتمالا بر عمل گلوكونئوژنز اثر منفي مي گذارد.

6- اتلاف مواد معدني

در گوساله هاي مبتلا به اسهال كلي باسيلي غلظت آهن در روده كوچك افزايش مي يابد وليكن سديم، موليبديوم، مس، روي و سولفات كاهش مي يابد. در ژوژنوم غلظت منيزيم كاهش ولي غلظت فسفر غير آلي افزايش مي يابد. و در كبد غلظت كبالت، آلومينيوم، كلسيم و منيزيم كاهش مي يابد.

7- وضعيت هورموني

آلدوسترون پلاسما با سديم پلاسما رابطه منفي دارد. در زمان تولد غلظت اين هورمون بالا مي باشد و به دنبال آن در سن 20  روزگي كاهش مي يابد. در زمان اسهال افزايش قابل توجهي در غلظت آلدسترون پلاسما مشاهده مي شود، كه براي مقابله با اتلاف بيشتر سديم و آب است. در زمان اسهال اتلاف سديم از طريق ادرار حداقل است، كه به دليل غلظت بالاي آلدوسترون است. همچنين غلظت بالاي كورتيكوستروئيد در گوساله هاي اسهالي بالا مي باشد، احتمالا اين امر به وضعيت انرژي مربوط مي شود.

تقسيم بندي پروبيوتيك ها

پروبيوتيك هاي باكتريايي

باكتري هاي مورد استفاده در اين فراورده بيشتر باكتري هاي توليد كننده اسيد لاكتيك مي باشند. با فعاليت اين باكتري ها در روده اسيد لاكتيك توليد مي شود و در نتيجه pH محيط روده كاهش يافته و در نتيجه سبب توقف رشد باكتري هاي مضر از جمله باكتري اكولاي مي شوند. باكتري هايي كه خاصيت پروبيوتيكي دارند شامل لاكتوباسيلوس اسيدوفيلوس، بيفيدوباكتريوم، انتروكوكوس فاسيوم، لاكتوباسيلوس كازيي و لاكتوباسيلوس بوليگاريكوس مي باشد.

2- پروبيوتيك هاي غير باكتريايي

پروبيوتيك هاي غير باكتريايي خود به دو گروه مخمر و قارچ تقسيم مي شوند. اين دو پروبيوتيك از نظر فعاليتي، مشابه مي باشند.

2-1- ساكاروميسس سرويسيه

اساس كشت مخمر بر ساكاروميسس سرويسيه است. اين ماده فراورده خشك از مخمر و محيط كشت آن است. بعد از خشك كردن سلول هاي آن قابليت احياء شدن و ظرفيت تخمير را دارند. ساكاروميسس سرويسيه به رنگ كرم و به صورت دانه هاي ريز مي باشد و سلولهاي قابل احياء آن با واحدهاي كلني تشكيل شده بيان مي شود.

2-2 آسپرژيلوس اريزا

آسپرژيلوس اريزا يك فراورده قارچي است، تهيه آن بر اساس آسپرژيلوس نايجر و پنسليوم sp است. پاسخ هاي حيوان به آسپرژيلوس اريزا و ساكاروميسس سرويسيه عموما مشابه بوده است.

علت استفاده از پروبيوتيك ها در گوساله

به دليل وجود بيماري هاي شايع در گوساله هاي نوزاد و علاقه براي پيشگيري از ابتلاء به اين گونه بيماري ها و افزايش بازده در توليد، از پروبيوتيك ها به عنوان افزودني هاي كمكي در جهت حفظ فعاليت سيستم ايمني و براي جلوگيري از بيماري هايي مانند اسهال و بهبود افزايش وزن استفاده مي شود.

اثرات پروبيوتيك هاي باكتريايي بر روده

مهمترين محل فعاليت پروبيوتيك هاي باكتريايي، روده است. باكتري هاي پروبيوتيكي به عنوان قواي كمكي وارد روده شده و در آنجا تكثير، و محيط مناسب از نظر فعاليت هضمي و جذبي ايجاد مي كنند.

شما می توانید با نظرات و پیشنهادات خود  در جهت بهبود کیفیت مطالب سایت ، ما را یاری کنید : 

نظر یادت نره ؟

alisaadati78@yahoo.com